Nieuwe Business Modellen

Doel: Creëren van meervoudige waarde, economische-, sociale – en ecologische waarden

Achtergrond van het model

De manier waarop veel bedrijven hun organisatie nog steeds ontwikkelen volgens oude, procesgerichte en traditionele methoden is op de lange termijn niet houdbaar. De doorlooptijd en kosten voor het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten zijn te hoog en te lang. De meerwaarde van organisaties zit niet langer alleen in het verdienen van geld.

Winst is een voorwaarde om te kunnen blijven bestaan, maar geen doel op zich. Dit betekent dat bedrijven zich steeds meer richten op meervoudige waarde en hun bestaansrecht. Meervoudige waarde betekent dat organisaties ook waarde creëren op andere gebieden, zoals veiligheid, natuurbehoud of het ondersteunen van sociale initiatieven, bijvoorbeeld het Oranjefonds. Duurzaamheid is niet langer alleen iets voor nieuwe of innovatieve organisaties, maar geldt voor alle organisaties. De vraag is dan hoe deze nieuwe businessmodellen zijn opgebouwd.

Toepassing Nieuwe Business Modellen

Bij nieuwe businessmodellen staan drie uitgangspunten centraal:

• Sociaal
• Ecologisch
• Economisch

Deze drie uitgangspunten zijn te vergelijken met de drie P’s: People, Planet en Profit. Duurzaamheid is inmiddels een onderwerp waar elke organisatie in meer of mindere mate mee bezig is. De drie uitgangspunten zijn volledig onderdeel van duurzaamheid. Werken aan meervoudige waardecreatie is daarom meer dan alleen samenwerken. Het wordt onderdeel van de samenleving en van onze manier van denken. Het gaat om samenwerking waarbij elke partij zijn eigen waarde inbrengt om samen meervoudige waarde te creëren.

De samenleving is op dit moment vooral lineair ingericht en nog niet circulair, terwijl duurzaam ondernemen juist uitgaat van circulariteit. De overstap van lineair naar circulair vraagt om een verandering in houding en gedrag van mensen. Organisaties spelen hierin een belangrijke rol. Wanneer medewerkers duurzaam werken, nemen zij dit gedrag ook mee buiten hun werk en geven dit door aan anderen in hun omgeving.

Resultaat van het model

De aanpassingen die organisaties nu doen, richten zich vooral op eco-efficiency. Het businessmodel zelf verandert daarbij vaak nauwelijks. Wanneer de vraag wordt gesteld wat een businessmodel moet opleveren, is het antwoord meer dan alleen geld. De waarde die wordt nagestreefd kan ook bestaan uit veiligheid, betrokkenheid, zelfstandigheid of geborgenheid.

Als voorbeeld kan een aannemer worden genomen die in het oude transactiemodel een gebouw oplevert en daarna klaar is. In het nieuwe model gaat deze aannemer verder dan alleen de bouw. Naast het realiseren van het gebouw neemt hij ook verantwoordelijkheid voor beheer, onderhoud en eventuele verkoop. De vraag is dan hoe andere vormen van waarde dan geld een plek krijgen in het verdienmodel.

Organisaties bouwen hierdoor wederzijdse relaties op waarin onderlinge waarde centraal staat. Verdienmodellen lopen als het ware over meerdere organisaties heen die samen bijdragen aan de toegevoegde waarde. Dit type verdienmodel bestaat uit vier elementen:

• Basislogica
• Strategische keuzes
• Waardennetwerk
• Coöperatief organiseren

De businessmodellen van deze organisaties hebben drie gemeenschappelijke kenmerken:

Delen
In veel nieuwe businessmodellen staat het delen van tijd, kennis, vaardigheden en sociaal kapitaal centraal. Deze modellen zijn gericht op samenwerking en het delen van middelen en expertise. Het voortdurend delen van materiële en immateriële zaken vormt de kern van deze businessmodellen.

Ruilen
Een tweede kenmerk is ruilen. Hierbij vinden transacties plaats zonder geld. Er wordt betaald met andere vormen van waarde, zolang deze voor de andere partij meer betekenis hebben dan voor jezelf. Voorbeelden van alternatieve betaalmiddelen zijn punten, goederen, advertenties, tweets, uren of spaarsystemen. Op deze manier krijgt sociale waarde, zoals kennis en netwerken, een andere betekenis naast geld.

Creëren
Het derde kenmerk is het creëren van een win-winsituatie waarin meerdere vormen van waarde tegelijk ontstaan. Denk bijvoorbeeld aan energiebesparing, vermindering van CO₂-uitstoot en het maken van winst tegelijkertijd.

Deze kenmerken kunnen alleen goed werken wanneer er voldoende wordt gedeeld en de waarde van de verschillende elementen goed wordt ingeschat. Dit proces heet value mappen.

In totaal zijn er zeven kenmerken van nieuwe businessmodellen:

Coöperatief samenwerken staat centraal. Ondernemen draait steeds meer om verbinden, wat zowel sociale als economische waarde oplevert.
Er wordt bewust gewerkt aan meervoudige waarde, waarbij balans wordt gezocht tussen zorg, natuur en geld.
Er worden andere ruilmiddelen gebruikt dan alleen geld, zoals kennis en tijd.
Behoefte en gebruik worden het nieuwe economische uitgangspunt. De tijd tussen verdienen en later nodig hebben wordt overbrugd met bijvoorbeeld tegoedbonnen voor energie, voedsel, warmte of zorg.
Bezit wordt minder belangrijk dan toegang. Betalen voor gebruik wordt belangrijker dan betalen voor eigendom.
Partijen gaan langdurige samenwerkingen aan. Bij afspraken die pas in de toekomst worden ingevuld, zoals zorg, is vertrouwen essentieel.
Geld in euro’s wordt minder belangrijk als betaalmiddel. Ruilmiddelen zoals tijd of punten worden vaker gebruikt.

Aandachtsgebieden Nieuwe Business Modellen

Nieuwe businessmodellen zijn nog sterk in ontwikkeling en staan nog aan het begin. Het lenen van geld bij een bank en terugbetalen met bijvoorbeeld uren is voorlopig nog niet mogelijk. Ook de overheid is hier nog niet op ingesteld en denkt hier nog weinig in mee. Juridische en financiële systemen moeten worden aangepast, maar daar is momenteel weinig ruimte voor. De grootste uitdaging is waarschijnlijk het veranderen van de manier van denken die nodig is om nieuwe businessmodellen echt te laten werken.

Auteur: Jan Jonker

Jaar ontwikkeld: 2012

Literatuur

Jonker, J. (2012), Nieuwe Business Modellen, Den Haag, Academic Service